zatarasowane ruchome schody na katowickim dworcu
foto: https://www.facebook.com/Rada.ds.ON.Katowice
Reklama

Skomplikowany formularz, trudny do odnalezienia przycisk otwierania drzwi umieszczony na zewnątrz autobusu, niezrozumiała informacja w urzędzie. O takich problemach często rozmawia się ze znajomymi lub pisze w internecie. Rzadziej takie sprawy są zgłaszane we wnioskach kierowanych do odpowiedzialnych instytucji. Jak przygotować takie pismo i co zrobić, gdy dostępność nie zostanie zapewniona? Temu będą poświęcone warsztaty organizowane 19 listopada w Katowicach przez Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich, PFRON i Fundację Transgresja z Katowic.

Dostępność często kojarzy się ze specjalistycznymi rozwiązaniami dla osób z niepełnosprawnościami. W praktyce jest obecna w wielu codziennych sytuacjach życiowych. Kiedy zamiast dwóch schodów jest równe przejście, osoba poruszająca się na wózku może dostać się do budynku, a ktoś o kulach, z wózkiem dziecięcym czy ciężką torbą nie musi pokonywać stopni. Czytelne oznaczenia pomagają odnaleźć właściwy gabinet w przychodni zdrowia. Zrozumiałe pismo z urzędu pozwala ustalić, jakie dokumenty należy przygotować i w jakim terminie. Wyraźna, zrozumiała zapowiedź na dworcu kolejowym pozwala ustalić, z którego peronu odjedzie pociąg i czy jest opóźniony.

To samo rozwiązanie dla jednej osoby oznacza wygodę, a dla drugiej możliwość samodzielnego załatwienia sprawy. Potrzeby zmieniają się również z wiekiem, po urazie czy w chorobie. Dostępność dotyczy więc szerszego grona ludzi, niż zwykle się zakłada.

Rozwiązanie musi działać w praktyce

Samo zamontowanie urządzenia lub uruchomienie usługi nie przesądza jeszcze o dostępności. Formularz opublikowany w internecie nie pozwoli osobie niewidomej samodzielnie załatwić sprawy, jeśli nie współpracuje z czytnikiem ekranu. Numer wyświetlony nad stanowiskiem obsługi nie wystarczy komuś, kto go nie widzi wyraźnie. Z kolei ustne wywołanie może nie dotrzeć do osoby niedosłyszącej. Zapowiedź na dworcu musi być zrozumiała, nie tylko głośna, a jej treść powinna być przekazywana również w formie dostępnej dla osób, które jej nie usłyszą.

Podobne problemy występują w transporcie publicznym. Pasażerowie narzekają na „ciepły guzik”, czyli rozwiązanie, przy którym trzeba samodzielnie otworzyć drzwi pojazdu przyciskiem. Osoba prowadząca wózek dziecięcy może mieć trudność z dosięgnięciem przycisku umieszczonego na zewnątrz. Osoba niewidoma musi najpierw go odnaleźć, co jest szczególnie trudne, gdy w różnych autobusach przyciski znajdują się w różnych miejscach. Niskopodłogowy autobus także nie zapewni dostępnego wejścia, jeśli zatrzyma się zbyt daleko od krawężnika. Powstała przerwa może uniemożliwić wjazd osobie poruszającej się na wózku lub osobie z wózkiem dziecięcym, a także utrudnić wejście komuś korzystającemu z balkonika.

W takich sytuacjach znaczenie ma zarówno wyposażenie, jak i sposób obsługi oraz organizacja przewozu. Informacja, że pojazd jest niskopodłogowy, nie opisuje jeszcze całego doświadczenia pasażera. Konkretne zgłoszenie pozwala pokazać, gdzie, kiedy i w jakich okolicznościach pojawia się bariera oraz jakie ma konsekwencje.

Od niezadowolenia do zgłoszenia sprawy

Osoby korzystające z budynku, transportu czy usługi mają wiedzę z własnego doświadczenia, którą nie zawsze dysponują projektanci, urzędnicy i zarządcy. Potrafią wskazać różnicę między rozwiązaniem uznanym za wystarczające a takim, z którego rzeczywiście można skorzystać. Ta wiedza nie zawsze jednak dociera do osób odpowiedzialnych za zmianę.

– Ludzie narzekają na niedostępność, rozmawiają o niej ze znajomymi, opisują swoje doświadczenia w internecie. Często mają rację i potrafią bardzo konkretnie wskazać, co nie działa. Lecz na tym sprawa nieraz się kończy, a instytucja nie otrzymuje wniosku, w którym ktoś opisuje swoją potrzebę i domaga się zapewnienia dostępności. Urzędnik może uważać, że problem został rozwiązany, bo zamontowano urządzenie albo zaoferowano pomoc. Osoba, która próbuje z tego skorzystać, wie, dlaczego to nie wystarcza. Warto wykorzystać tę wiedzę. Nie zwalnia to instytucji z odpowiedzialności, lecz nasz głos ma znaczenie. Po to organizujemy warsztaty, żeby łatwiej było przejść od niezadowolenia do konkretnego działania – mówi Krzysztof Wostal, prezes Fundacji Transgresja.

Powody, dla których ludzie nie zgłaszają barier, bywają różne. Nie zawsze wiadomo, kto odpowiada za problem i do kogo skierować pismo. Po wcześniejszych doświadczeniach może brakować przekonania, że korespondencja przyniesie efekt. Pisanie kolejnego wniosku bywa też dodatkowym obciążeniem dla osoby, która i bez tego musi wkładać więcej wysiłku w codzienne sprawy. Bywa również, że łatwiej poprzestać na narzekaniu niż podjąć działanie. Samo niezadowolenie nie zastąpi jednak zgłoszenia, które wskazuje konkretny problem i potrzebną zmianę.

Warsztaty mają pomóc ograniczyć trudności w zwracaniu uwagi na brak dostępności. Przygotowanie pisma wraz z innymi uczestnikami pozwala uporządkować opis sytuacji, nazwać potrzebę i sformułować oczekiwanie. Daje również możliwość wyjaśnienia wątpliwości w chwili, gdy pojawiają się one podczas pracy.

Wniosek nie musi być początkiem konfliktu. Może przekazać instytucji informację o problemie, którego dotąd nie dostrzegano, oraz pokazać praktyczne skutki stosowanych rozwiązań. Gdy nie przynosi rezultatu, przydatna staje się wiedza o dalszych możliwościach działania. Nie każda bariera podlega przy tym tej samej procedurze. Ustalenie właściwego adresata i sposobu prowadzenia sprawy jest równie ważne jak jej opisanie.

Instytucje mają własne obowiązki i nie powinny czekać z zapewnianiem dostępności na wnioski czy skargi. Zgłoszenia pozwalają jednak udokumentować konkretne problemy. Ich rozwiązanie może służyć również kolejnym osobom, które znajdą się w podobnej sytuacji.

Najpierw zasady, potem praktyka

Pierwsza część warsztatów będzie poświęcona zasadom składania wniosków o zapewnienie dostępności oraz skarg na jej brak w ramach przepisów o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami. Zaplanowano także pytania i odpowiedzi. Po przerwie uczestnicy będą pracować w grupach, przygotowując przykładowe wnioski do instytucji oraz skargi do Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, czyli PFRON. Na zakończenie będzie czas na dodatkowe pytania i podsumowanie pracy.

W spotkaniu wezmą udział między innymi Monika Wiszyńska-Rakowska, pełnomocniczka Rzecznika Praw Obywatelskich ds. praw osób z niepełnosprawnościami, Aleksandra Antoniuk z Centrum Projektów Społecznych Biura RPO oraz Kamil Gąsowski z Wydziału Postępowań Skargowych Departamentu Dostępności PFRON. Będzie można zapytać również o różne sprawy dotyczące dostępności.

Warsztaty są otwarte dla wszystkich, dla których dostępność jest ważna. Zarówno dla osób napotykających bariery dostępności we własnym życiu, jak i tych, które chcą wspierać innych lub działać na rzecz zmian w swoim otoczeniu. Nie trzeba mieć przygotowanej sprawy ani znać przepisów. Można przyjść, żeby dowiedzieć się, z jakich możliwości korzystać, gdy pojawi się problem.

Spotkanie daje okazję do przećwiczenia pisania wniosków i skarg oraz zadania pytań osobom zajmującym się tymi sprawami zawodowo. Zdobyta wiedza może przydać się przy załatwianiu własnej sprawy, pomocy komuś bliskiemu czy zgłaszaniu bariery, z którą mierzy się więcej mieszkańców.

Znajomość procedury nie gwarantuje szybkiego usunięcia każdej przeszkody. Pozwala jednak ustalić, jakie działania są możliwe, i świadomie prowadzić sprawę. Z umiejętności zdobytych podczas spotkania będzie można korzystać także przy kolejnych problemach z dostępnością.

Nie obowiązują wcześniejsze zapisy. Warsztaty „Prawo do dostępności” odbędą się 19 listopada 2026 roku w godzinach 13:30–16:00 w sali konferencyjnej Centrum Organizacji Pozarządowych przy ul. Wita Stwosza 7 w Katowicach.

Organizatorami są Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich, Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych i Fundacja Transgresja.

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Proszę wpisać swój komentarz!
Proszę podać swoje imię tutaj

Ta strona używa Akismet do redukcji spamu. Dowiedz się, w jaki sposób przetwarzane są dane Twoich komentarzy.