Holenderski coffeeshop może sprzedać dorosłemu klientowi 5 gramów marihuany. Jeśli trzyma się zasad, prokuratura nie postawi mu zarzutów. Plantator, który tę marihuanę wyhodował i dowiózł na zaplecze coffeeshopu, popełnia przestępstwo.
Holendrzy nazywają tę sprzeczność problemem „tylnych drzwi” i żyją z nią od dekad. Sprzedaż jest tolerowana, dostawy pozostają nielegalne. Czy taki model przyniósł krajowi więcej przestępczości? I jak odbija się na zdrowiu mieszkańców, skoro marihuana z coffeeshopów zawiera więcej THC niż przeciętny susz konfiskowany w Unii?
Tolerancja zamiast legalizacji
Dla holenderskiego prawa konopie indyjskie pozostają narkotykiem. Ustawa o środkach odurzających, Opiumwet, zakazuje jej posiadania, sprzedaży i produkcji. Holenderski rząd stosuje jednak politykę tolerancji. Prokuratura co do zasady nie ściga posiadania do 5 g marihuany lub haszyszu ani uprawy do pięciu roślin. Gdy policja znajdzie w mieszkaniu pięć krzaków, zwykle je zabiera. Dopiero przy większej liczbie sprawa może trafić do prokuratury.
Na podobnej zasadzie działa coffeeshop. Sprzedaż marihuany formalnie pozostaje przestępstwem, ale lokal spełniający określone warunki nie jest ścigany. Nie może się reklamować ani sprzedawać twardych narkotyków i alkoholu. Do środka nie wejdą też osoby poniżej 18 lat, a jeden klient może kupić najwyżej 5 g dziennie. Na zapleczu coffeeshop może trzymać maksymalnie 500 g suszu.
O tym, czy coffeeshop w ogóle może działać na terenie danej gminy, decydują lokalne władze. Pod koniec 2024 roku w Holandii działały 563 takie lokale w 103 gminach. W 1999 roku było ich 846. Większość holenderskich gmin obywa się bez coffeeshopów. W 2014 roku WODC, instytut badawczy holenderskiego ministerstwa sprawiedliwości, podawał, że nie toleruje ich mniej więcej trzy czwarte gmin.
Ilu Holendrów używa marihuany?
W 2024 roku marihuany przynajmniej raz w ciągu roku użyło 8,9 proc. Holendrów w wieku 15–64 lat. Średnia unijna wynosiła 8,7 proc., więc Holandia znalazła się mniej więcej w środku europejskiej stawki.
Wyższe wyniki odnotowano m.in. w Hiszpanii (12,6 proc.), Francji i we Włoszech (po 10,8 proc.) oraz w Niemczech (9,8 proc.). W Polsce wskaźnik wynosił 5,7 proc. To porównanie jest orientacyjne, bo poszczególne kraje prowadziły badania w różnych latach i nieco innymi metodami. Dane dla Francji pochodzą z 2023 roku, a dla Włoch z 2022 roku.
Jeszcze ciekawsze są wyniki badań ścieków. W europejskich pomiarach holenderskie miasta należą, obok hiszpańskich i portugalskich, do tych z najwyższym stężeniem metabolitu THC.
Trzeba jednak pamiętać, że próbka ścieków zbiera ślad po wszystkim, co spożyto w mieście, również przez turystów. W Amsterdamie, który co roku odwiedzają miliony ludzi, ta różnica może mocno wpływać na sam wynik.
Czy w Holandii jest więcej przestępstw?
W 2010 roku holenderska policja zarejestrowała około 1,2 mln przestępstw. Osiem lat później było ich już mniej niż 800 tys., czyli o 35 proc. mniej. Później spadek wyhamował. W 2025 roku policja odnotowała 808,3 tys. przestępstw. Przestępstw narkotykowych było w 2024 roku 15,3 tys., mniej więcej tyle samo co dekadę wcześniej.
W tym samym okresie coffeeshopy działały według zbliżonych zasad, więc same dane krajowe nie pozwalają wiązać ich ani ze spadkiem przestępczości, ani z późniejszą stabilizacją. Holenderski urząd statystyczny CBS wskazuje m.in. na starzenie się społeczeństwa. Starsi mieszkańcy rzadziej popełniają przestępstwa. Spadła też przestępczość związana z używaniem narkotyków.
Co się stało, gdy coffeeshopy zamknęły drzwi przed turystami?
W maju 2012 roku coffeeshopy w Limburgii, Brabancji Północnej i Zelandii mogły obsługiwać już tylko zarejestrowanych członków mieszkających w Holandii. Najmocniej odczuły to miasta przy granicy z Belgią i Niemcami. W Maastricht w 2008 roku cudzoziemcy stanowili 69 proc. klientów coffeeshopów, a w Venlo w 2006 roku około trzech czwartych. Byli to przede wszystkim Niemcy.
Skutki nowych zasad zbadali naukowcy z WODC, biura badawczego INTRAVAL i Uniwersytetu Amsterdamskiego. Porównali siedem gmin z południa kraju z siedmioma gminami z pozostałych regionów. Pół roku po zmianie liczba wizyt w coffeeshopach na południu spadła o 76 proc. Cudzoziemcy, którzy wcześniej stanowili 39 proc. klientów, praktycznie z nich zniknęli.
Część turystów zaczęła kupować marihuanę od dilerów. Do nielegalnego rynku przenieśli się też młodsi mieszkańcy, którzy nie chcieli się rejestrować. Handel uliczny wyraźnie się zwiększył i dawał zarobek coraz większej grupie młodych ludzi z uboższych dzielnic. Sąsiedzi coffeeshopów rzadziej skarżyli się na ich klientów, za to częściej na dilerów.
Pod koniec 2012 roku rząd zrezygnował z obowiązkowej rejestracji. Od 2013 roku o egzekwowaniu zakazu sprzedaży cudzoziemcom decyduje każda gmina. Rok później turyści nadal w większości omijali południowe coffeeshopy. Nielegalny rynek skurczył się w porównaniu ze szczytem po wprowadzeniu nowych zasad, ale pozostał większy niż wcześniej. Badacze nie znaleźli dowodów, by przepisy zmieniły liczbę osób używających marihuany, a wpływu na przestępczość zorganizowaną nie badali.
Bergen op Zoom i Roosendaal wybrały inne rozwiązanie. W 2009 roku zamknęły wszystkie osiem coffeeshopów. Liczba turystów przyjeżdżających po marihuanę spadła o ponad 90 proc., a policja nie odnotowała wzrostu handlu ulicznego. Zarejestrowała za to więcej przestępstw przeciw mieniu, głównie włamań. Badacze nie ustalili, czy wzrost miał związek z osobami wcześniej działającymi na rynku narkotykowym.
Podobny spór wrócił później w Amsterdamie. Burmistrz Femke Halsema chciała zamknąć miejskie coffeeshopy dla turystów, ale plan nie zdobył większości w radzie miasta. Część radnych obawiała się, że sprzedaż przeniesie się na ulicę. Od 25 maja 2023 roku w starym centrum obowiązuje za to zakaz palenia marihuany na ulicach, także dla mieszkańców.
Mocniejsza marihuana i zdrowie psychiczne
Według krajowego monitoringu w 2023 roku marihuany użyło 7,6 proc. dorosłych Holendrów, mniej więcej tyle samo co w 2015 roku. W tym samym czasie wzrosła liczba osób z uzależnieniem od konopi. Między latami 2007–2009 a 2019–2022 podwoiła się do około 160 tys. W leczeniu z tego powodu pozostaje około 11 tys. osób. Krajowy rzecznik ds. uzależnień szacuje, że pomocy nie otrzymuje 90–95 proc. potrzebujących, choć sam zastrzega, że to przybliżenie.
Osobną kwestią jest moc produktów dostępnych w coffeeshopach. Najczęściej kupowana marihuana zawiera średnio 15,6 proc. THC, a produkty sprzedawane jako najsilniejsze 17,4 proc. Tak wynika z corocznego pomiaru Instytutu Trimbos z lat 2024–2025. Dla porównania średnia zawartość THC w suszu skonfiskowanym w całej Unii Europejskiej wyniosła w 2024 roku 12 proc.
Związek między mocą marihuany a psychozą sprawdzał zespół Marty Di Forti w międzynarodowym badaniu EU-GEI, opublikowanym w 2019 roku w „The Lancet Psychiatry”. Naukowcy porównali 901 osób z pierwszym epizodem psychozy z 1237 osobami z populacji ogólnej w 11 ośrodkach, m.in. w Amsterdamie, Londynie i Paryżu. U osób, które codziennie używały produktów zawierających co najmniej 10 proc. THC, szanse wystąpienia pierwszego epizodu psychozy były prawie pięciokrotnie wyższe niż u osób, które nigdy nie używały konopi.
Autorzy oszacowali również, jaka część nowych przypadków psychozy mogłaby nie wystąpić, gdyby z rynku zniknęły produkty o wysokiej zawartości THC. Dla Amsterdamu wynik wyniósł 50,3 proc., dla Londynu 30,3 proc., a średnio dla wszystkich ośrodków 12,2 proc. Ten rachunek opiera się jednak na założeniu, że obserwowany związek jest przyczynowy. Badacze nie analizowali też próbek marihuany używanej przez uczestników. Moc produktów przypisali na podstawie danych o lokalnych rynkach.
Medyczna marihuana w Holandii i w Polsce
Holenderski pacjent nie kupuje medycznej marihuany w coffeeshopie. Jeśli lekarz uzna, że taka terapia jest wskazana, wystawia receptę, a pacjent realizuje ją w aptece. Lekarz dobiera terapię do stanu zdrowia pacjenta i bierze pod uwagę m.in. wcześniejsze leczenie, przyjmowane leki oraz przeciwwskazania.
W Polsce medyczna marihuana jest legalna od 2017 roku i również jest wydawana wyłącznie na receptę. Pacjent umawia wizytę, przedstawia dokumentację dotyczącą choroby i wcześniejszego leczenia, a lekarz ocenia, czy taka terapia będzie dla niego odpowiednia. Jeśli nie ma przeciwwskazań, może wystawić e-receptę.
W Katowicach konsultację można odbyć stacjonarnie w gabinecie przy ul. Mariackiej 37. Wizytę umawia się wcześniej online. Przed spotkaniem pacjent wypełnia ankietę medyczną, a jeżeli pacjent zakwalifikuje się do leczenia, lek może później kupić w aptece.
Więcej informacji na ten temat można sprawdzić tutaj: https://receptamarihuana.pl/medyczna-marihuana-katowice/.
W Polsce marihuana rekreacyjna pozostaje nielegalna, a jej posiadanie może prowadzić do odpowiedzialności karnej. Co ważne, terapia konopiami nie jest rekreacyjnym używaniem marihuany.
Skąd coffeeshop w Holandii bierze towar?
Wróćmy do plantatora z pierwszego akapitu. Coffeeshop może sprzedawać, ale nie ma legalnego źródła zaopatrzenia, więc marihuana trafiająca na jego półki pochodzi z nielegalnej uprawy albo przemytu. EUDA wskazuje, że na takim układzie korzystają grupy przestępcze. Wartość całego europejskiego rynku konopi agencja szacuje na ponad 12 mld euro.
Holenderska policja zlikwidowała w 2017 roku około 4,6 tys. plantacji konopi. W 2025 roku było ich już tylko 759. Policja wiąże ten spadek m.in. z niższym priorytetem takich spraw, brakami kadrowymi i większym importem. W tym samym roku celnicy przejęli około 65 ton konopi, głównie z Ameryki Północnej i Tajlandii. Liczba roślin zabezpieczonych na wykrytych plantacjach nawet nieco wzrosła.
Konopie są przy tym tylko częścią holenderskiego rynku narkotykowego. W 2025 roku policja rozbiła 142 miejsca produkcji lub przetwarzania narkotyków syntetycznych, kokainy i heroiny, w tym 34 laboratoria kokainy. Oficjalne źródła nie podają, jaka część dochodów grup przestępczych pochodzi z konopi, a jaka z innych narkotyków.
Holandia testuje legalne dostawy marihuany do coffeeshopów
Od 7 kwietnia 2025 roku coffeeshopy w dziesięciu gminach, m.in. w Bredzie, Tilburgu, Groningen i Maastricht, mogą sprzedawać wyłącznie marihuanę i haszysz od licencjonowanych plantatorów. Wyniki porównuje się z wynikami z dziesięciu gmin, w których nadal obowiązują dotychczasowe zasady. Eksperyment ma trwać cztery lata, z możliwością przedłużenia o kolejne półtora roku.
Pierwsze wyniki ministrowie sprawiedliwości i zdrowia przedstawili parlamentowi 9 września 2026 roku. Pomiar obejmował około trzech miesięcy, więc na mocne wnioski jest jeszcze za wcześnie. Liczba klientów i częstotliwość wizyt w coffeeshopach się nie zmieniły. Pojawiło się za to więcej rodzajów produktów, w tym wyroby jadalne, waporyzatory jednorazowe i koncentraty. W gminach objętych eksperymentem ceny marihuany spadły bardziej niż tam, gdzie obowiązywały dotychczasowe zasady. Haszysz z kolei podrożał.
Czarny rynek nadal działa. Nielegalni sprzedawcy bywają tańsi i oferują większe ilości. W gminach, gdzie coffeeshopy kupują marihuanę od licencjonowanych plantatorów, mniej więcej co piąty badany mieszkaniec padł w ostatnim półroczu ofiarą przestępstwa w swojej okolicy. Podobny wynik odnotowano tam, gdzie coffeeshopy nadal działają na dotychczasowych zasadach. W obu przypadkach wskaźnik był zbliżony do średniej krajowej.
Na uciążliwości wokół coffeeshopów nieco częściej skarżono się tam, gdzie wprowadzono legalne dostawy. Wzrost takich skarg pojawił się jednak również w gminach działających według starych zasad.
Osobnym tematem stała się moc nowych produktów. Gminy, właściciele coffeeshopów i plantatorzy sygnalizują, że klienci nie zawsze wiedzą, jak silny produkt kupują. Rząd zlecił zmianę materiałów informacyjnych i dodatkowe badanie Instytutowi Trimbos. Dopiero raport końcowy ma pokazać, czy legalne dostawy do coffeeshopów rzeczywiście ograniczają czarny rynek i jakie skutki przynoszą dla zdrowia oraz bezpieczeństwa.
Na razie Holandia sprawdza, czy da się naprawić najbardziej charakterystyczną lukę tego systemu. Coffeeshop może sprzedawać marihuanę, ale przez dziesięciolecia nie miał legalnego dostawcy. Dziś taki model działa tylko w dziesięciu gminach. W pozostałej części kraju marihuana nadal trafia do coffeeshopów przez nielegalne zaplecze.





































