Katowice znalazły się wśród 27 gmin przygotowujących wspólną inwestycję w instalację termicznego przekształcania odpadów komunalnych. Jej budowa ma kosztować około miliarda złotych, a rocznie mogłaby przetwarzać nawet 175 tys. ton odpadów. Z dokumentów Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii wynika, że samorządy mają zagwarantować dostawy co najmniej 140 tys. ton odpadów rocznie, a prywatny inwestor pozostałby właścicielem instalacji nawet po zakończeniu wieloletniej umowy.
Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia rozpoczęła wstępne konsultacje rynkowe dotyczące budowy instalacji termicznego przekształcania odpadów komunalnych (ITPOK). Ogłoszenie opublikowano 30 października 2026 roku, a konsultacje mają potrwać do początku grudnia.
Przedsięwzięcie ma być realizowane w formule partnerstwa publiczno-prywatnego (PPP). Oznacza to, że prywatny inwestor odpowiadałby za zaprojektowanie, sfinansowanie, budowę i eksploatację instalacji, natomiast samorządy zobowiązałyby się do dostarczania określonej ilości odpadów oraz ponoszenia kosztów wynikających z umowy.
Szczegóły ujawniono w memorandum informacyjnym, które stanowi załącznik do ogłoszenia o konsultacjach. Dokument przedstawia wstępne założenia inwestycji, jej koszty, harmonogram i podział odpowiedzialności między gminami a przyszłym partnerem prywatnym.
Miliard złotych na budowę. To nie koniec wydatków
Według memorandum samo zaprojektowanie i wybudowanie instalacji ma kosztować około 1 mld zł. Dodatkowo oszacowano 8 mln zł na doradcę technicznego instytucji finansującej oraz 1 mln zł na pozostałe wydatki związane m.in. z uzyskaniem pozwoleń i decyzji administracyjnych.
W ciągu 25 lat eksploatacji przewidziano również nakłady odtworzeniowe w wysokości około 392 mln zł. Chodzi m.in. o wymianę zużywających się urządzeń i utrzymanie sprawności instalacji.
Średnioroczne koszty operacyjne oszacowano na 57 mln zł, nie licząc ewentualnych kosztów związanych z unijnym systemem handlu uprawnieniami do emisji (EU ETS).
Wszystkie te kwoty mają charakter szacunkowy i zostały przedstawione w cenach stałych. Nie są wynikiem przetargu ani ostatecznym kosztem przedsięwzięcia.
Co istotne, chociaż prywatny partner miałby zapewnić finansowanie budowy, nie oznacza to, że samorządy nie poniosą kosztów inwestycji. Zgodnie z proponowanym mechanizmem wynagradzania nakłady inwestycyjne mają być zwracane partnerowi w okresie eksploatacji wraz z kosztami finansowania.
Gminy mają gwarantować 140 tys. ton odpadów rocznie
Jednym z najważniejszych zapisów memorandum jest planowany obowiązek zapewnienia przez samorządy określonej ilości odpadów.cInstalacja ma mieć nominalną przepustowość około 175 tys. ton rocznie. Gminy uczestniczące w przedsięwzięciu miałyby zagwarantować dostarczenie co najmniej 140 tys. ton energetycznej frakcji resztkowej odpadów komunalnych, określanej jako preRDF.
Chodzi o odpady nienadające się do recyklingu, które ze względu na swoją wartość opałową nie mogą być składowane.
W memorandum przewidziano zastosowanie zasady put-or-pay, czyli „dostarcz albo zapłać”. Oznacza to, że samorządy miałyby ponosić określone koszty także wtedy, gdy nie dostarczą zakontraktowanej ilości odpadów.
Dokument wskazuje, że prognozowana ilość frakcji energetycznej pochodzącej z uczestniczących gmin może stopniowo maleć — z około 175 tys. ton do 148 tys. ton rocznie pod koniec okresu eksploatacji. Dlatego minimalny gwarantowany wolumen określono na 140 tys. ton.
Nie przedstawiono natomiast w memorandum szczegółowego podziału tego zobowiązania między poszczególne samorządy. Nie wiadomo więc jeszcze, ile ton odpadów miałyby zagwarantować same Katowice.
Instalacja pozostanie własnością prywatnego inwestora
Projekt ma być realizowany w modelu BOO, czyli „buduj – posiadaj – eksploatuj”. W praktyce oznacza to, że prywatny partner byłby właścicielem gruntu i wybudowanej instalacji nie tylko podczas obowiązywania umowy, ale również po jej zakończeniu.
Memorandum przewiduje możliwość określenia w umowie prawa strony publicznej do nabycia instalacji wraz z gruntem w przypadku przedterminowego rozwiązania kontraktu. Nie oznacza to jednak automatycznego przejęcia obiektu przez samorządy po upływie 25 lat.
Przyszły partner prywatny miałby odpowiadać za zapewnienie terenu, uzyskanie niezbędnych decyzji, budowę, eksploatację i utrzymanie instalacji.
Gdzie powstanie instalacja? Tego jeszcze nie wiadomo
Jedną z najważniejszych niewiadomych pozostaje lokalizacja przedsięwzięcia. Zgodnie z przyjętymi założeniami teren pod inwestycję ma wskazać partner prywatny. Będzie musiał wykazać możliwość dysponowania nieruchomością na potrzeby budowy i wieloletniej eksploatacji.
Przy ocenie ofert znaczenie ma mieć m.in. odległość proponowanej lokalizacji od gmin dostarczających odpady. Ma to ograniczyć koszty transportu.
Co ciekawe, GZM dopuszcza również możliwość budowy dwóch mniejszych instalacji w dwóch różnych lokalizacjach. Łącznie miałyby one zapewniać przetwarzanie około 175 tys. ton odpadów rocznie. Oba obiekty musiałby jednak zrealizować jeden partner prywatny.
Na obecnym etapie nie można zatem przesądzać, czy instalacja powstanie w Katowicach, w innej gminie Metropolii, czy też zostanie podzielona na dwa obiekty.
Koszty emisji i protestów społecznych po stronie samorządów
Memorandum zawiera także wstępny podział ryzyk związanych z przedsięwzięciem. Partner prywatny miałby ponosić odpowiedzialność m.in. za koszty budowy, błędy projektowe oraz utrzymanie sprawności instalacji.
Z kolei po stronie publicznej przewidziano ryzyko kosztów związanych z objęciem instalacji unijnym systemem handlu uprawnieniami do emisji. Partner prywatny odpowiadałby za obowiązki administracyjne i sprawozdawcze, natomiast koszty zakupu uprawnień, przy dotrzymaniu wymaganych parametrów emisji, miałyby obciążać zamawiającego.
Samorządy miałyby również ponosić ryzyko związane z protestami społecznymi. W przypadku gdy sprzeciw uniemożliwiłby prowadzenie robót lub funkcjonowanie instalacji, dokument przewiduje przeniesienie konsekwencji i kosztów przestoju na stronę publiczną.
To na razie propozycje podziału odpowiedzialności, które będą przedmiotem konsultacji z potencjalnymi inwestorami.
Instalacja mogłaby produkować prąd i ciepło
Planowana instalacja ma wykorzystywać energię zawartą w odpadach do produkcji energii elektrycznej i cieplnej. Przychody ze sprzedaży energii mają być uwzględniane w mechanizmie rozliczeń z partnerem prywatnym i pomniejszać koszty ponoszone przez stronę publiczną.
Rozważany jest również wariant, w którym część wyprodukowanej energii elektrycznej trafiałaby bezpośrednio do samorządów lub ich jednostek i spółek, w tym przedsiębiorstw komunikacji publicznej.
Ostateczne rozwiązania mają zostać wypracowane podczas dalszych przygotowań do inwestycji.
Przetarg dopiero w 2028 roku
Choć konsultacje już trwają, do rozpoczęcia budowy pozostaje jeszcze kilka lat. Według wstępnego harmonogramu postępowanie na wybór partnera prywatnego miałoby zostać ogłoszone w 2028 roku. Faza inwestycyjna została zaplanowana na lata 2029–2033, a rozpoczęcie eksploatacji przewidziano na 2034 rok.
Instalacja miałaby funkcjonować przez 25 lat, do 2058 roku, z możliwością przedłużenia umowy. Na obecnym etapie GZM prowadzi konsultacje rynkowe, a nie przetarg na budowę. Samo ogłoszenie konsultacji nie oznacza też ostatecznej decyzji o realizacji inwestycji.
W projekcie uczestniczyć ma 27 gmin, w tym Katowice, Chorzów, Bytom, Mysłowice, Sosnowiec, Tychy i Zabrze. Samorządy mają wspólnie udzielić zamówienia, a GZM będzie je reprezentować w kontaktach z przyszłym partnerem prywatnym.
Najważniejsze pytania, na które dokumentacja nie daje jeszcze odpowiedzi, dotyczą podziału zobowiązań finansowych między gminy, przyszłej lokalizacji instalacji oraz wpływu przedsięwzięcia na koszty zagospodarowania odpadów, a w konsekwencji na opłaty ponoszone przez mieszkańców.































