Trzy osoby siedzące na ławkach w centrum Katowic. Obok znajdują się torby z rzeczami osobistymi oraz wózek inwalidzki
foto: Infokatowice.pl
Reklama

Osoby w kryzysie bezdomności od lat są obecne w przestrzeni publicznej centrum Katowic. Przesiadują na ławkach, w okolicach dworców, przystanków i innych miejsc, przez które każdego dnia przechodzą tysiące mieszkańców. Ich obecność niekiedy budzi niepokój i prowadzi do skarg. Z takim zgłoszeniem zwróciła się do naszej redakcji matka jednego z uczniów III Liceum Ogólnokształcącego im. Adama Mickiewicza.

Katowice są stolicą Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii i jednym z najważniejszych ośrodków miejskich w regionie. Każdego dnia do centrum przyjeżdżają mieszkańcy innych miast, uczniowie, studenci, pracownicy i turyści. Duże natężenie ruchu sprawia, że problemy społeczne, w tym bezdomność, stają się tutaj szczególnie widoczne.

Jednym z miejsc, w których regularnie przebywają osoby w kryzysie bezdomności, jest otoczenie III Liceum Ogólnokształcącego im. Adama Mickiewicza. Jak wynika z wiadomości przesłanej do naszej redakcji, sytuacja od dłuższego czasu niepokoi część rodziców.

Matka jednego z uczniów zwraca uwagę, że na pobliskich ławkach od miesięcy, a być może nawet lat, przesiadują osoby, które według jej relacji bywają pod wpływem alkoholu, zachowują się agresywnie i powodują uciążliwości związane z utrzymaniem czystości oraz higieną osobistą. Kobieta obawia się przede wszystkim o bezpieczeństwo uczniów, którzy codziennie przechodzą w tym miejscu w drodze do szkoły: Jak to wpływa na komfort uczniów, którzy chcą w spokoju się uczyć, a nie musieć co dzienie zastanawiać się, czy któryś z tych bezdomnych przypadkiem nie wyciągnie noża, żeby wymusić pieniądze na alkohol – pisze zaniepokojona matka.

Zadaje również pytanie, dlaczego w ścisłym centrum Katowic, w bezpośrednim sąsiedztwie jednej z najbardziej rozpoznawalnych szkół średnich w mieście, problem utrzymuje się tak długo i czy odpowiednie służby mogą coś z tym zrobić:

To najbardziej prestiżowe liceum w Katowicach, jedno z najbardziej prestiżowych w całej Polsce. A mimo wszystko od miesięcy, żeby nie powiedzieć od lat, na ławkach pod liceum wiecznie przesiadują osoby bezdomne, które po prostu śmierdzą, często są pijane i zachowują się agresywnie. (…) Czemu nikt z tym nic nie potrafi zrobić?

Postanowiliśmy sprawdzić, jakie możliwości działania mają instytucje zajmujące się pomocą osobom w kryzysie bezdomności oraz służby odpowiedzialne za porządek publiczny.

Pomoc można zaproponować, ale nie można do niej zmusić

Pierwszym miejscem, do którego zwróciliśmy się z pytaniami, był Dział ds. Osób Bezdomnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Katowicach. Jak wyjaśnia Patrycja Wyrczyńska, pracownicy socjalni mogą podejmować działania mające na celu udzielenie pomocy osobom przebywającym na ulicy, jednak ich możliwości są ograniczone.

– My jako pracownicy socjalni nie mamy możliwości przymusu. Możemy podejść i zaproponować pomoc, ale jeśli ktoś jej odmawia, nie możemy zmusić takiej osoby do opuszczenia ławki – tłumaczy Patrycja Wyrczyńska.

MOPS dysponuje również streetworkerami, czyli osobami, które pracują bezpośrednio w przestrzeni miejskiej, docierając do ludzi przebywających poza placówkami pomocowymi. Ich zadaniem jest nawiązanie kontaktu, rozpoznanie potrzeb i zachęcenie do skorzystania z dostępnego wsparcia.

Nie zawsze jednak przynosi to oczekiwane rezultaty. Część osób nie chce korzystać z pomocy, co, jak wskazuje przedstawicielka MOPS, bywa związane między innymi z problemami alkoholowymi.

Pracownicy socjalni nie mają uprawnień do przymusowego przenoszenia takich osób do noclegowni ani usuwania ich z przestrzeni publicznej wyłącznie z powodu bezdomności. W przypadku zachowań agresywnych lub zakłócania porządku publicznego MOPS zaleca kontakt z Policją lub Strażą Miejską, które posiadają odpowiednie uprawnienia do podejmowania interwencji.

Organizacje społeczne napotykają te same ograniczenia

Podobne stanowisko przedstawia Wspólnota Dobrego Pasterza, organizacja pozarządowa zajmująca się między innymi wspieraniem osób w kryzysie bezdomności w Katowicach.

Katarzyna Jączyńska ze Wspólnoty Dobrego Pasterza podkreśla, że organizacja stara się docierać do osób potrzebujących wsparcia, jednak podstawą podejmowanych działań jest gotowość danej osoby do skorzystania z proponowanej pomocy. Jeśli ktoś odmawia, pracownicy organizacji nie mogą zmusić go do przyjęcia wsparcia ani opuszczenia miejsca, w którym przebywa.

Pokazuje to jeden z podstawowych problemów związanych z przeciwdziałaniem bezdomności ulicznej. Instytucje i organizacje mogą oferować schronienie, pomoc socjalną oraz inne formy wsparcia, ale skuteczność tych działań zależy również od decyzji osób, do których są kierowane. Samo zapewnienie dostępności pomocy nie oznacza więc automatycznie, że wszystkie osoby przebywające na ulicach z niej skorzystają.

Straż Miejska: osoba bezdomna ma takie samo prawo siedzieć na ławce jak każdy inny mieszkaniec

O to, jakie możliwości interwencji mają służby porządkowe, zapytaliśmy również Jacka Pytla, rzecznika prasowego Straży Miejskiej w Katowicach.

Jak wyjaśnia, strażnicy otrzymują zgłoszenia dotyczące osób w kryzysie bezdomności i reagują na nie, jednak sama obecność takiej osoby w przestrzeni publicznej nie stanowi podstawy do usunięcia jej z danego miejsca.

Pierwszym krokiem podczas interwencji jest sprawdzenie, czy dana osoba nie potrzebuje pomocy medycznej. – Jeśli dostajemy zgłoszenie dotyczące osób bezdomnych, strażnicy zawsze zaczynają od sprawdzenia, czy taka osoba nie potrzebuje pomocy medycznej. Jeśli tak jest, nawet gdy protestuje, zawiadamiamy służby medyczne, bo to może dotyczyć ochrony życia tego człowieka – wyjaśnia Jacek Pytel.

Strażnicy mogą również zaproponować osobie w kryzysie bezdomności skorzystanie z noclegowni lub innych dostępnych form pomocy. Jak jednak zaznacza rzecznik, takie propozycje często spotykają się z odmową.

W przypadku osób znajdujących się pod wpływem alkoholu, gdy zachodzą odpowiednie przesłanki do interwencji, możliwe jest przewiezienie ich do izby wytrzeźwień. Takie działania są podejmowane między innymi w sytuacjach, gdy stan osoby może zagrażać jej bezpieczeństwu, szczególnie w okresie zimowym.

Inaczej wygląda sytuacja, gdy osoba po prostu siedzi na ławce i nie narusza przepisów. – Jeśli spokojnie siedzi na ławce, to jest taką samą wolną osobą jak każdy inny i ma prawo na tej ławce siedzieć – podkreśla rzecznik Straży Miejskiej.

Jak dodaje, strażnicy mogą wielokrotnie podejmować kontakt z taką osobą i proponować jej pomoc. Zdarza się, że po kolejnych interwencjach przenosi się ona w inne miejsce, ale nie rozwiązuje to przyczyn problemu.

Bezpieczeństwo mieszkańców i prawa osób w kryzysie bezdomności

Sytuacja opisywana przez matkę ucznia III LO pokazuje, jak trudno pogodzić różne potrzeby użytkowników miejskiej przestrzeni. Z jednej strony mieszkańcy, rodzice i uczniowie mają prawo oczekiwać, że okolice szkół, przystanków czy miejskich placów będą miejscami bezpiecznymi, czystymi i komfortowymi. Zgłoszenia dotyczące agresywnego zachowania, spożywania alkoholu w miejscach objętych zakazem czy zakłócania porządku powinny być traktowane poważnie.

Z drugiej strony bezdomność sama w sobie nie jest wykroczeniem. Osoba pozostająca bez dachu nad głową ma takie samo prawo do przebywania w przestrzeni publicznej jak inni mieszkańcy. Nie można jej usunąć z ławki wyłącznie dlatego, że jest bezdomna, jej wygląd budzi dyskomfort lub nie chce skorzystać z oferowanej pomocy.

Warto również rozdzielić dwie kwestie: samą obecność osób w kryzysie bezdomności oraz konkretne zachowania, które mogą zagrażać bezpieczeństwu innych. Nie każda osoba bezdomna jest agresywna, pod wpływem alkoholu czy stanowi zagrożenie dla otoczenia. Jeśli jednak dochodzi do naruszenia prawa, służby mogą podejmować odpowiednie działania niezależnie od sytuacji mieszkaniowej sprawcy.

1 Komentarz

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Proszę wpisać swój komentarz!
Proszę podać swoje imię tutaj

Ta strona używa Akismet do redukcji spamu. Dowiedz się, w jaki sposób przetwarzane są dane Twoich komentarzy.