Kiedyś mówiono „być na gigancie”, ale co tak naprawdę kryje za sobą to potoczne określenie? Drobne nieporozumienia, brak akceptacji, ciepła, zrozumienia, przemoc, samotność. Do tego zaburzenia psychiczne, takie jak depresja lub uzależnienia. Od początku roku 2025 śląska Policja otrzymała 150 zgłoszeń dotyczących zaginięć osób poniżej wieku osiemnastu lat, a 61 z nich dotyczyło ucieczki dziecka – możemy przeczytać w sierpniowym artykule na stronie śląskiej Policji. Zaginięcia to nie tylko statystyka – to realny dramat. Dlaczego młodzi ludzie, nastolatki, postanawiają uciec z własnego domu?
Powodów może być wiele, każdy z nich ma swoją indywidualną przyczynę i ogrom cierpienia w tle. Młodzi ludzi mogą nie czuć się w domu bezpiecznie. Brakuje ciepła, przestrzeni na wyrażanie w bezpieczny sposób swoich emocji, buntu. Stąd już bardzo blisko do nieporozumień, konfliktów i próby załatwienia tych spraw po swojemu. A poza domem pojawia się złudne poczucie wolności; mogą do tego dołączyć pierwsze doświadczenia ze środkami odurzającymi i psychoaktywnymi. Często powrót następuje wraz z brakiem środków finansowych, przytłoczeniem konsekwencjami lub warunkami pogodowymi (dużo takich zdarzeń ma miejsce w lecie).
Przemoc domowa, współuzależnienie – to także problem, który najbardziej odczuwalny jest podczas czasu wolnego od szkoły. „Okres przedświąteczny też bywa trudny. W domach, gdzie pojawia się alkohol lub inne problemy, napięcie narasta, a emocje się kumulują” – mówi Ewelina Maćkowska, psycholog. „W czasie szkoły młodzież ma różne miejsca, gdzie może wentylować emocje. W święta czy ferie zostają same z problemami, co może potęgować niepokój i lęk” – dodaje.
Zagrożeniem może być również niekontrolowane korzystanie z zasobów internetowych, doświadczenie hejtu w mediach społecznościowych, wirtualne znajomości.
Niebezpiecznym trendem jest też tzw. gra w celowe znikanie na 48–72 godziny (Game of 72” lub 48-Hour Challenge). Cel: wywołanie zgłoszenia zaginięcia, obserwacja działań policji i służb, zdobycie punktów za wywołanie paniki i ukrywanie się. Ewelina Maćkowska wskazuje, że “to rodzaj “zabawy” — niebezpiecznej i nieodpowiedzialnej — a za tym często stoi potrzeba przynależności, którą młodzież odnajduje w środowisku rówieśniczym.”
Co zrobić, by pomóc?
Posłuchać, zainteresować się i spróbować zrozumieć. Stworzyć bezpieczną bazę, przestrzeń. Baza to środowisko rodzinne. Otwartość, empatia i budowanie zaufania sprawiają, że pierwsze sygnały zagubienia będą zauważalne. W bezpiecznych relacjach z dorosłymi młody człowiek sam powie, gdy będzie się coś działo lub nie będzie się bał zapytać. „Chodzi o to, żeby dzieci i młodzież nie bały się mówić o swoich troskach i emocjach, a my – dorośli – powinniśmy je przyjmować bez oceniania” – radzi Ewelina Maćkowska. Podkreśla, że „to, że młodzież siedzi w internecie, nie oznacza, że robi coś złego. Warto patrzeć, jak spędza ten czas – czy to jest kontakt z innymi, współpraca, tworzenie, czy tylko bezrefleksyjne scrollowanie treści”.
Nie każdy dorosły ma wystarczające zasoby do tego, aby stworzyć bezpieczne relacje rodzinne. Uzależnienia, choroby, brak któregoś z rodziców mogą tworzyć bariery nie do przejścia. Jednak co, gdy środowisko najbliższych zawodzi? Wtedy czas na „normalnych dorosłych” – może to być nauczyciel, sąsiadka, ciocia czy babcia – ktoś, kto wysłucha, nie oceni, zapewni poczucie bezpieczeństwa, tak aby w razie problemów można było się do niego zwrócić o pomoc.
Na koniec informacja dla młodych ludzi. Masz problem? Doświadczasz przemocy, załamania, masz myśli samobójcze? Poproś o wsparcie:
• 112 – numer alarmowy w sytuacjach zagrożenia zdrowia i życia
• 116 111 – telefon zaufania dla dzieci i młodzieży Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę
• 800 12 12 12 – dziecięcy telefon zaufania Rzecznika Praw Dziecka (mogą dzwonić również osoby dorosłe, aby zgłosić problemy dzieci)
• 800 12 00 02 – ogólnopolski telefon dla ofiar przemocy w rodzinie „Niebieska Linia”
• 800 080 222 – całodobowa infolinia Fundacji ITAKA – bezpłatna pomoc dla dzieci, młodzieży, rodziców i nauczycieli
• 800 199 990 – Ogólnopolski Telefon Zaufania – pomoc i wsparcie w problemach związanych z narkotykami (czynny codziennie z wyjątkiem świąt państwowych w godz. 16–21)
• 801 615 005 – Dyżurnet.pl – zgłoszenia informacji o nielegalnych lub niepokojących treściach w internecie
Ewelina Maćkowska – psycholożka, brainolożka, prywatnie mama dwóch córek.
